Γυαλί & Ιστορικά Στοιχεία

 

Εισαγωγή

Το μεγαλύτερο ποσοστό των ανθρώπων σπάνια αντιλαμβάνεται την ύπαρξη του γυαλιού στη ζωή μας και την σημασία αυτού για την βελτίωση της. Παρατηρώντας τις ιδιότητες του γυαλιού,βρισκόμαστε μπροστά σε ένα αδιέξοδο κατάταξης του σε μια από τις τρεις γνωστές κατηγορίες υλικών. "Πλέει" ανάμεσα και πάνω από αυτές. Δεν είναι δηλαδή ούτε στερεό, ούτε υγρό. Συχνά αποκαλείται και ως το "τέταρτο" στοιχείο της Φύσης. Είναι εύθραυστο,που αποτελεί και μια από τις αδυναμίες του,αλλά είναι πολύ ανθεκτικό και ευλύγιστο επομένως σε δημιουργικά χέρια ενός πολύ καλού τεχνίτη μπορεί να διαπρέψει με τα αποτελέσματα του. Μπορεί επίσης να είναι διαφανές αλλά και ημιδιαφανές,διαχυτικό αλλά και ανακλαστικό,να πάρει οποιοδήποτε χρώμα επιθυμεί ο χρήστης. Με τον καθρέφτη αποκτούμε διαφορετική εντύπωση για τον εαυτό μας και για τους γύρω μας.

Ζούμε σε ένα γυάλινο πολιτιστικό σοκ, αλλά όπως για το πουλί στην Κίνα είναι πολύ

δύσκολο να ανακαλύψει τον αέρα, το υλικό είναι τόσο ανύπαρκτο για εμάς.Εάν

χρησιμοποιήσουμε το γυαλί ως μέσο μεταφοράς, ίσως τούτο μας βοηθήσει να

ξαναεστιάσουμε σε αυτό, να σταματήσουμε να το βλέπουμε ως γυαλί και να

αφήσουμε τα μάτια μας για μια μόνο στιγμή να θαυμάσει το μεγαλείο του.

Ως αντανάκλαση μπορεί να θεωρηθεί το φυσικό φαινόμενο ανάκλασης του φωτός,το είδωλο μπροστά σε ένα καθρέφτη αλλά και οποιαδήποτε μεταφορά από τον υλικό κόσμο σε άυλη εικόνα μπορεί να επιτευχθεί μέσω του μυαλού και της σκέψης:

Οι πληροφορίες που μας δίνει ένα κτίριο είναι η αντανάκλαση της εποχής

που κατασκευάστηκε,ενώ το ίδιο είναι μια αντανάκλαση του αρχέτυπου του,όπως

συλλήφθηκε από το νου.Η άυλη ουσία μετατρέπεται σε μορφή με υλικότητα και

αυτή με τη σειρά της,μπορεί να εξαϋλωθεί μέσα στη φαντασία,μέσω των

παραπομπών που μπορεί ο νους να επιτελέσει.

O πρώτος φυσικός καθρέφτης που χρησιμοποιήθηκε από τον άνθρωπο ήταν η επιφάνεια του νερού. Η ματαιοδοξία του όμως να είναι όμορφος και να είναι αρεστός στους γύρω του ( Νάρκισσος ) "ελληνική Μυθολογία" τον ώθησε να ανακαλύψει και άλλους τρόπους να το πετυχαίνει. Αρχικά το κατάφερε με τη λείανση, μεταλλικών επιφανειών. Έπειτα από την ανακάλυψη του γυαλιού,με πλάκες που είχαν τη μια όψη καλυμμένη με αμάλγαμα υδραργύρου,ιδιαίτερα με το μείγμα υδραργύρου-κασσιτέρου. Σήμερα χρησιμοποιούνται για κάτοπτρα λεπτές γυάλινες πλάκες με επαργυρωμένη τη μια όψη. Ο άργυρος αντικαθίσταται με λευκόχρυσο, χρυσό ή αλουμίνιο,το οποίο έχει και καλές ανακλαστικές ιδιότητες ακόμα και για τις υπεριώδεις ακτίνες του ηλίου.

Κάτοπτρο,έσοπτρο, δίοπτρο:ονόματα που βασίζονται στην έννοια του βλέπει.Η ρίζα "οπ",από τη λέξη όψις,προσδιορίζει την όραση και το όραμα.Τα προθήματα απλά εμπλουτίζουν την κατεύθυνση του βλέμματος και υπαινίσσονται την ύπαρξη και άλλων υλικών που αντιλαμβανόμαστε την αντανάκλαση εκτός του καθρέφτη.Ο καθορισμός του προσανατολισμού πιθανότατα οφείλεται στο ρόλο που παίζει η αντανάκλαση στις υγρές επιφάνειες, η οποία εξηγεί τη διάσταση του βάθους αν όχι την κατάδυση.

Χαίρε,Άγιο Φως,υιέ του πρωτόπλαστου Αδάμ,ή του Αγίου Πνεύματος.Μπορώ να σου μιλήσω σε αναμάρτητε;Από τότε που ο Θεός είναι το Φως και ποτέ αλλά σε απλησίαστο Φως κατοικούσες στην αιωνιότητα, κατοικούσες μέσα μου,λαμπερή απόρροια της φωτεινής πεμπτουσίας.

 

Πως ο καθρέπτης αντανακλά το φώς

Οι καθρέφτες που βλέπουμε κάθε ημέρα στα λουτρά είναι πολύ επίπεδες επιφάνειες που αντανακλούν σχεδόν όλο το φως. Το εικονικό αντικείμενο που φαίνεται να είναι πίσω από τον καθρέφτη είναι του ίδιου μεγέθους του αντικειμένου από όπου οι ακτίνες προέρχονται. Η απόσταση μεταξύ του αντικειμένου και του καθρέφτη είναι η ίδια απόσταση μεταξύ του καθρέφτη και του εικονικού αντικειμένου. Η πιο ξεχωριστή διαφορά είναι ότι το εικονικό αντικείμενο αντιστρέφεται.

Εντούτοις,ο κάθε καθρέφτης δεν είναι επίπεδος. Υπάρχουν επίσης καμπύλοι καθρέφτες. Αυτοί οι καθρέφτες αντανακλούν το φως με ειδικούς τρόπους.

Φανταστείτε το κέντρο μιας σφαίρας. Αυτό καλείται κέντρο της κυρτότητας (C).

H γραμμή που περνά μέσω του κέντρου της κυρτότητας και του καθρέφτη είναι ο κύριος άξονας και το μεσαίο σημείο μεταξύ του κέντρου της κυρτότητας και του καθρέφτη στον κύριο άξονα καλείται κύρια εστίαση (F). Σε έναν κοίλο καθρέφτη,η απεικονισμένη ακτίνα θα περάσει μέσω της κύριας εστίασης εάν η συναφής ακτίνα είναι παράλληλη στον κύριο άξονα. Σε έναν κυρτό καθρέφτη,η απεικονισμένη ακτίνα θα φανεί να προέρχεται από την κύρια εστίαση εάν η συναφής ακτίνα είναι παράλληλη στον κύριο άξονα. Αυτοί οι κυρτοί καθρέφτες προκαλούν μια διεύρυνση και μια μείωση επίδρασης. Με τους κανόνες αυτούς πολλοί διάσημοι καλλιτέχνες δημιούργησαν πίνακες τους.

Εάν ένα πεδίο τοποθετείται μπροστά από έναν κοίλο καθρέφτη,το εικονικό αντικείμενο εκείνου του πεδίου που παράγεται από τον καθρέφτη είναι μεγαλύτερο από το πραγματικό πεδίο.Αφ' ετέρου,εάν ένα πεδίο τοποθετείται μπροστά από έναν κυρτό καθρέφτη, η εικονική εικόνα εκείνου του πεδίου που παράγεται από τον καθρέφτη είναι μικρότερη από το πραγματικό πεδίο.

 

Γεωμετρία-Κατοπτρισμός

Στον τομέα τώρα της γεωμετρίας (= η μαθηματική μελέτη των σχημάτων και του μεγέθους αυτών) παρατηρούμε ότι γύρω στο 300 π.Χ., ο Έλληνας μαθηματικός Ευκλείδης συγκέντρωσε όλες τις γνώσεις της γεωμετρίας στο περίφημο έργον του «Στοιχεία». Στον τύπο αυτό γεωμετρίας οι ιδιότητες των σχημάτων μελετώνται με τη θεώρηση απλών σχέσεων που συσχετίζουν τα μέρη των σχημάτων αυτών. Τούτη η προσέγγιση της γεωμετρίας αναφέρεται πολλές φορές και ως «συνθετική γεωμετρία». Το 17ο αιώνα αναπτύχθηκαν τεχνικές οι οποίες συνδέουν την άλγεβρα και την γεωμετρία με θεμελιώδη τρόπο. Οι τεχνικές αυτές στηρίζονται στην ιδέα του συστήματος συντεταγμένων για την αντιστοιχία σημείων του χώρου με αριθμούς. Έπειτα μετασχηματισμός των συντεταγμένων είναι μια διαδικασία με την οποία μπορεί να μεταβληθεί η θέση, το σχήμα ή το μέγεθος μιας οντότητας (όπως ενός τρίγωνου ή ενός συνόλου σημείων). Ένας τύπος μετασχηματισμού είναι ο κατοπτρισμός. Αν l είναι μια ευθεία πάνω σε ένα επίπεδο τότε το κατοπτρικό είδωλο του σημείου Π είναι το σημείο Π',όπου ΠΠ' είναι η κάθετη στη l,ενώ το μέσω της ΠΠ' βρίσκεται πάνω στη l. Το κατοπτρικό είδωλο ενός αντικειμένου που αποτελείται από ένα σύνολο σημείων σχηματίζεται με τον εξής τρόπο:Το κάτοπτρο ενός επιπέδου στο οποίο βρίσκεται η γραμμή l είναι ένας μετασχηματισμός που αντιστοιχίζει κάθε σημείο Π του επιπέδου στο κατοπτρικό είδωλο Π'. Αν l είναι ο άξονας των χ, τότε το Π(χ,γ) αντιστοιχίζεται στο Π'(χ,-y),ενώ αν η l είναι ο άξονας των y,τότε το σημείο (x,y) αντιστοιχίζεται στο Π'(-x,y). Ο κατοπτρισμός αποτελεί παράδειγμα μετασχηματισμού όπου η αρχή των αξόνων Ο είναι το σταθερό σημείο.

 

Ιστορικά Στοιχεία

9ος αι.π.Χ.- 19ος αι.μ.X.

Το γυαλί μάλλον πρωτοχρησιμοποιήθηκε από τους Φοίνικες ήδη από το 8000 π.Χ. Έπειτα εξαπλώθηκε σε Ελλάδα και Αφρική στα 3000 - 2000π.Χ.. Χρησιμοποιήθηκε για τρεις λόγους: Αγγειοπλαστική, Χρυσαφικά και διάφορα μικρά δοχεία για αποθήκευση υγρών. Το 1500-500π.Χ.εμφανίστηκαν δείγματα επεξεργασίας γυαλιού στην Ανατολική Ασία και κυρίως στη Κίνα. Το 100π.Χ.στην Ευρώπη δημιουργήθηκαν χρωματιστά και επίπεδα γυαλιά. Το "Glass blowing"(φυσητό γυαλί),ανακαλύφθηκε τον πρώτο αιώνα π.Χ.,που χρειαζόταν όμως την τεχνολογία του κλιβάνου που χρησιμοποιούνταν στη Μέση Ανατολή. Αυτή η τεχνική δίνει διαφάνεια στο γυαλί και προσδίδει νέες ιδέες για την εκμετάλλευση του υλικού. Στην Συρία και το Ιράκ για πρώτη φορά χαράσσουν το γυαλί. Κατά τη διάρκεια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας αναπτύχθηκε η επεξεργασία του γυαλιού και χαρακτηρίστηκε ως ένα από τα πιο σημαντικά υλικά. Η τεχνοτροπία των Ρωμαίων κατέχει την πιο κεντρική θέση στην ιστορία του γυαλιού και είναι ακαταμάχητη ως τουλάχιστον τον δέκατο ένατο αιώνα μ.Χ..

Το γυαλί ήταν τόσο καθαρό, εύπλαστο και όμορφο που κοστολογούνταν μικρά κομμάτια του σε πολύ υψηλή τιμή χαρακτηρίζοντας το ως σύμβολο πλούτου και δύναμης. Ακόμη όμως οι ειδικοί εκπλήσσονται από το γεγονός ότι η χρήση παραθύρων στην Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία ήταν ελάχιστη. Τούτο όμως οφείλεται μάλλον στο θερμό κλίμα που επικρατεί στη Μεσόγειο. Επίσης το κόστος μεγάλων γυάλινων κομματιών ήταν υψηλό. Δεν το άντεχαν οι περισσότεροι κάτοικοι. Κατά συνέπεια χαρακτηρίστηκε δευτερεύουσας σημασίας,δηλαδή απλώς πολυτέλεια και για αυτό παραμερίστηκε. Αντίθετα στην Βόρεια Ευρώπη η χρήση του γυαλιού για παράθυρα ήταν πιο κοινή και έφθασε στο απόγειο της έπειτα από την πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Οι Ρωμαίοι γνώριζαν να φτιάχνουν γυάλινους καθρέφτες,αν και προτιμούνται μεταλλικά κάτοπτρα. Στην Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία χρησιμοποιούσαν καθρέφτες χεριού η ακόμα και μεγάλους ολόσωμους.

Eκτός λοιπόν από την προσθήκη των τζαμιών μέχρι το 1100 μ.Χ.,οι δυο βασικές χρήσεις του γυαλιού ήταν για παιχνίδια,κοσμήματα,κολιέ και για βάζα. Η περίοδος 1100-1700 μ.Χ.,έδειξε την εξέλιξη στην ποιότητα των προηγούμενων χρήσεων και πιο συγκεκριμένα σε σχέση με τα πολύ καλά ποτήρια. Παράθυρα από βιτρώ σε εκκλησιαστικά κτίρια και από καθαρό γυαλί σε λαϊκές κατοικίες έγιναν συνήθη. Παρομοίως, έγιναν βελτιώσεις στην ποιότητα και τα μεγέθη των καθρεπτών ως είδος πολυτελείας για το σπίτι. Η νέα χρήση του γυαλιού ήταν η ανακάλυψη των φακών,πρισμάτων και των κιαλίων που διατείθονταν για οπτικούς λόγους. Παράθυρα,καθρέπτες και οπτικό γυαλί θα αλλάξουν το γνωστικό υπόβαθρο της Ευρώπης. Κανένα από αυτά δεν κατασκευάζεται σε τέτοια έκταση πουθενά αλλού τούτη την περίοδο.

Ο καθρέφτης στην αρχαία Ελλάδα ήταν αντικείμενο που υπηρετούσε τη γυναικεία φιλαρέσκεια. Αποτυπώνει πάνω του μια παροδική θεια ομορφιά που χαρίζουν οι θεοί στους θνητούς,χάρη στην οποία γεννιούνται πάθη και έρωτες. Η αμοιβαία ανταλλαγή και συμμετρία της αντανακλαστικότητας αποκαθίσταται με αυτό τον τρόπο και στη σχέση προσώπου με πρόσωπο,καθώς το υποκείμενο της επιθυμίας γίνεται αντικείμενο του Εαυτού.

Στον κατασκευαστικό τομέα,ανακαλύφθηκε το γνωστό και σήμερα "αλφάδι",μια μπάλα γυάλινη ημιγεμισμένη με νερό που εκμεταλλευόμενη τη βαρύτητα βοηθά στην τελειοποίηση της κατασκευής. Αλλά οι Ρωμαίοι δεν είχαν φανταστεί τους φακούς,τα πρίσματα ή τα κιάλια. Έπειτα από την πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και συγκεκριμένα από το 400μ.Χ. έως την επανάκτηση της οικονομίας της Ευρώπης τον όγδοο αιώνα μ.Χ. η γνώση για την χρήση του γυαλιού είναι αμελητέα.Βέβαια η παράδοση δεν χάθηκε. Στα βάθη της αυτοκρατορίας και ειδικά βόρεια της Αδριατικής περιοχής γύρω από την Βενετία συνεχίστηκε.Εκεί,ήδη από τον δέκατο τρίτο αιώνα μ. Χ., ο τρόπος κατασκευής του γυαλιού επηρέασε ολόκληρη την Ευρώπη. Πολύ σημαντική ήταν η ανακάλυψη του κρυστάλλου ( ή κρυστάλλινο γυαλί ), μια λέξη που πρωτοαναφέρθηκε το 1409 μ.Χ.. Ένα σημαντικό κέντρο επεξεργασίας γυαλιού ήταν η Ολλανδία. Το κρυστάλλινο γυαλί έφθασε στο Antwerp το 1537 μ.Χ. και το 1541 μ.Χ. ένας βενετσιάνος βρήκε εκεί ένα εργοστάσιο παραγωγής καθρέπτη. Το υλικό τούτο παρείχε ανακλάσεις για παρατηρήσεις ακριβείας και επέτρεπε τη θέαση προς τα έξω. Ένα μεγάλο επίσης κέντρο παραγωγής γυαλιού το 1400 μ.Χ., ήταν η Δαμασκός.

Στο τομέα της επιστήμης ανακαλύπτουμε ότι η γνώση των ανθρώπων για τα κάτοπτρα και πώς να σκέφτονται με αυτά δεν ήταν τυχαία.Ήδη από τον δωδέκατο αιώνα μ.Χ.η μέθοδος του πειράματος ήταν διαδεδομένη τουλάχιστον στην Ευρώπη. Ο Αϊνστάιν χαρακτηριστικά αποκαλεί την επιστήμη ως την απόρροια δύο πραγμάτων:Την ελληνική γεωμετρία και την πειραματική μέθοδο, που έπειτα αυτές έφεραν και τη λεγόμενη στην Τέχνη "Αναγέννηση". Oι Άραβες σκεπτικιστές κατείχαν ανακλαστικά τεχνάσματα, κάτοπτρα και διαθλαστικά εργαλεία που ήταν κυρίως γυάλινες φούσκες με ένα υλικό στο εσωτερικό τους όπως νερό. Οι Ρωμαίοι είχαν χρησιμοποιήσει αυτά τα γεμισμένα με νερό γυαλιά και μαζί οι Pling και Seneca αναφέρουν ότι χρησιμοποιούσαν ένα είδος φακών που είχε φυσική σφαιρική επιφάνεια, όντας μια φυσητή φούσκα. Απέφευγαν έτσι το γυάλισμα που δημιουργούσε ως τότε τον συνηθισμένο φακό.Αυτές οι υγρές γυάλινες μπάλες μπορούσαν από μόνες τους να έχουν φανταστικά αποτελέσματα,με την συγκέντρωση της ηλιακής ακτινοβολίας. Άρα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν και ως φλεγόμενα γυαλιά. Επίσης ,εάν έχουμε δυο γυάλινες μπάλες, η μια τέσσερα εκατοστά διάμετρο και η άλλη δέκα εκατοστά γεμισμένες με νερό και η μικρότερη τοποθετηθεί κοντά στο μάτι και η μεγαλύτερη σε ελάχιστη απόσταση από τη μικρότερη , τότε ( ως δια μαγείας ) αντιστρέφονται , αλλά παρ' ολ' αυτά τα αντικείμενα μπροστά από αυτές μεγεθύνονται. Οι δυο αυτές μπάλες μπορούν εύκολα να αποκαλεστούν φακοί και είναι εύκολο να κατασκευασθούν εκεί που υπάρχει μια παράδοση χρόνων του φυσητού γυαλιού και την διαθεσιμότητα του καθαρού γυαλιού,όπως ήταν η κατάσταση σε όλα περίπου τα ισλαμικά κέντρα.

Υπάρχει όμως και μια θεωρία που λέει ότι αυτά τα εμπρηστικά κάτοπτρα είχαν ανακαλυφθεί και χρησιμοποιηθεί πολύ πιο πριν από την εποχή που εξετάζουμε. Tα εμπρηστικά τούτα κάτοπτρα για παράδειγμα, με τα οποία λέγεται ότι οι Συρακούσιοι πυρπόλησαν το στόλο των Ρωμαίων, είναι μια από τις πιο συζητημένες εφευρέσεις του Αρχιμήδη αφού από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα πολλοί ήταν αυτοί που αμφισβήτησαν την ύπαρξη τους, ενώ άλλοι τόσοι προσπάθησαν να τα ανακατασκευάσουν και να τα χρησιμοποιήσουν. Κάτι τέτοιο όμως για να συνέβαινε θα έπρεπε να γνωρίζουν εκείνη την εποχή την τεχνολογία των κοίλων και κυρτών επιφανειών. Παρ' όλα αυτά ξέρουμε ότι στα χαμένα πλέον συγγράμματα του Αρχιμήδη περιλαμβάνονταν και δυο που είχαν τους τίτλους: Κατοπτρικά και Περί Κοίλων Παραβολικών Καυστικών Κατόπτρων. Ένας σύγχρονος μας που απέδειξε πρόσφατα ότι χρησιμοποιώντας σχετικά απλά υλικά,ο Αρχιμήδης θα είχε τη δυνατότητα να κατασκευάσει εμπρηστικά κάτοπτρα ήταν ο Ιωάννης Σακάς. Στο πρώτο πείραμα του με εμπρηστικά κάτοπτρα φτιαγμένα από επάργυρο γυαλί, που πραγματοποιήθηκε στις 15 Ιουλίου 1966, απέδειξε ότι η δυνατότητα κατασκευής και χρήσης τούτων ήταν εφικτή με την τεχνολογία της εποχής του Αρχιμήδη,καταφέρνοντας να κατευθύνει την ηλιακή ακτινοβολία σε ένα πισσωμένο σανίδι,που άρπαξε φωτιά έπειτα από λίγα λεπτά. Το 1973, επανέλαβε το πείραμα έχοντας τη στήριξη του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας. Στις 24 Ιουνίου χρησιμοποιώντας πενήντα κάτοπτρα, κατάφερε να πυρπολήσει έναν ξύλινο στόχο σε απόσταση σαράντα μέτρων. Το πέμπτο και τελευταίο του εγχείρημα πραγματοποιήθηκε στις 3 Νοεμβρίου του 1973 όπου κατάφερε να πυρπολήσει μικρό ομοίωμα ρωμαϊκής γαλέρας που έπλεε στη θάλασσα, από απόσταση πενηνταπέντε μέτρων,με εξήντα κάτοπτρα.

Για πολεμικούς πάλι σκοπούς χρησιμοποιούνταν και άλλα υλικά με ανακλαστικές ιδιότητες. Οι στρατοί των αρχαίων συχνά είχαν ιδιαίτερο σώμα σηματοδοτών,και χτίστηκαν χιλιάδες πύργοι, ώστε τα σήματα της φωτιάς και του καπνού να μεταφέρονται όσο το δυνατόν μακρύτερα. Όταν πολιορκούσαν μια πόλη,οι επιτιθέμενοι έστηναν κοντάρια,στα οποία είχαν στερεώσει πυρσούς. Με αυτούς μεταβιβάζονταν οι διαταγές και οι απαντήσεις στο διάστημα της επίθεσης. Τα σήματα τούτα βοηθούνταν με ειδικούς ανακλαστήρες, για να φανούν αρκετά μακριά. Κάποιες γυαλισμένες ασπίδες λένε ότι ήταν πολύ καλές για μια τέτοια χρήση. Αργότερα, η χρήση κανονικών κάτοπτρων μπορούσε να χρησιμοποιήσει και την αντανάκλαση του ηλιακού φωτός για επικοινωνία. Όπως λέει η ιστορία, ο περίφημος φάρος της Αλεξάνδρειας χρησιμοποιούσε ειδικούς ανακλαστήρες και ίσως κάποιον ειδικό φακό ,ώστε να στέλνει το φως του στη μέγιστη δυνατή απόσταση. Λέγεται, μάλιστα, ότι παρατηρώντας μέσα από αυτόν το φακό υπήρχε η δυνατότητα να φανούν ευκολότερα τα μακρινά πλοία, αλλά και με τη βοήθεια του τα εχθρικά πλοία μπορούσαν να καούν από μακριά. Ο Ιουδαίος ιστορικός Ιώσηπος αναφέρει τον πρώτο αιώνα μ.Χ., ότι ο φάρος της Αλεξάνδρειας ήταν ορατός σε απόσταση τριακοσίων σταδίων (περίπου σαρανταοχτώ χιλιόμετρα). Άρα, γίνεται αντιληπτό ότι λόγω της καμπυλότητας της Γης,για να είναι ορατός ο φάρος σε τέτοια απόσταση,πρέπει να είχε ύψος σχεδόν εκατόν πενήντα μέτρα.

Στην αρχαία Σπάρτη τώρα, για την αποστολή απόρρητων στρατιωτικών μηνυμάτων, το μήνυμα γράφονταν σε κύλινδρο που γύρω του είχε τυλιχτεί μια στενή λωρίδα δέρματος σε διαδοχικές σειρές. Αυτή ήταν και η γνωστή στις μέρες μας "σκυτάλη".Ο κύλινδρος αφαιρούνταν κι έμενε η λωρίδα που μπορούσε να ξαναδιαβαστεί μόνο αν τυλίγονταν με τον ίδιο τρόπο πάνω σε όμοιας διαμέτρου κύλινδρο.Κάθε άλλος κύλινδρος διαφορετικής διαμέτρου έδινε ακατανόητα μηνύματα.Πολλές φορές γράφονταν σε συνδυασμό με καθρέπτη,ώστε να απαιτείται καθρέπτης και στην ανάγνωση.

Tα γυάλινα εργαλεία ήταν συνήθη την περίοδο που οι ισλαμικοί πειραματισμοί βρίσκονται στην άνθηση τους, από τον ένατο ως τον δωδέκατο αιώνα μ.Χ..Τούτο αποδεικνύεται εάν κοιτάξουμε τα πεδία που ασχολήθηκαν οι Άραβες θεωρητικοί.Στην Φαρμακευτική, η χρήση του γυαλιού για να δούμε ή να ελέγξουμε τα παράγωγα της έρευνας ήταν κεντρική.Στην Χημεία, ένα από τα κεντρικά αραβικά επιτεύγματα, οι δοκιμαστικοί σωλήνες και τα διαφανή μπουκάλια ήταν ουσιώδη για τα εργαστήρια.Στην Oπτική που είναι σαφώς επηρεασμένη από τη φυσική και τη γεωμετρία,γνώριζαν τους κανόνες που διέπουν τα πρίσματα και τους καθρέπτες.Επίσης μπορούσαν να παράξουν ένα χρωματικό (πρισματικό) φάσμα μέσω της διαθλαστικής μεθόδου αφού φυσικά γνώριζαν τον κρύσταλλο quartz.Ο κύριος θεωρητικός στον τομέα της Οπτικής ήταν ο Al-Kindi,ο οποίος δούλεψε τη θεωρία του φωτός και έβαλε κάποιους κανόνες στο χάος της παρατήρησης και στα υπολείμματα της ελληνικής Επιστήμης.Περίπου το 984 μ.Χ. ο Ibn Sahel έγραψε μια πραγματεία για το εμπρηστικό κάτοπτρο και άλλα είδη κατόπτρων.

H απόδειξη του είχε μια μοναδική γεωμετρική λογική, που ήταν μια ουσιώδης συνεισφορά στις τελευταίες για εκείνα τα δεδομένα επιστήμες την οπτική και φυσική γενικότερα.Αυτή είναι πολύ σημαντική πρώτον γιατί είναι σωστή και έπειτα διότι τούτο είχε επιτευχθεί από την χρήση της γεωμετρικής λογικής με μια φυσική εξέλιξη,στηριζόμενη στην χρήση των μαθηματικών στην οπτική. Βέβαια,αυτό απαιτεί περαιτέρω διερεύνηση,επειδή το φως διαδίδεται σε ευθείες γραμμές, μια υπόθεση που αυτοί είχαν και που είχε υποδηλωθεί από την καθημερινή παρατήρηση από τις φωτεινές ακτίνες όπως αυτές διαφαίνονται όταν περνούν μέσα από τα σύννεφα ή τις χαραμάδες από τα παραθυρόφυλλα.Όλα αυτά σηματοδότησαν μια αυστηρή λογική στη θεωρία πίσω από τον πειραματισμό,που είναι πράγματι μια αναπτυσσόμενη θετική γνώση ή γνωστή και ως επιστήμη.

Στην πρόσφατη εποχή έγιναν πραγματικότητα πολλές υποθέσεις και στοχασμοί του Μεσαίωνα στον τομέα της οπτικής. Οι καθρέπτες, τα πρίσματα και οι φακοί επέτρεψαν στα νέα μαθηματικά και στη γεωμετρία να αναπτυχθούν. Υπάρχει πληθώρα λόγων γιατί η άνθηση της θετικής γνώσης στη μεσαιωνική Ευρώπη πήρε ήδη υπάρχουσες ιδέες για να τις εξελίξει. Η αραβική γνώση που περιήλθε στην αναβίωση της ελληνικής εκείνη τη περίοδο αποτέλεσαν το ολοκληρωμένο έργο της αραβικής σύνθεσης. Η ταχύτητα διάδοσης ήταν πολύ μεγαλύτερη στη δυτική Ευρώπη. Ήταν δηλαδή τρεις φορές μεγαλύτερη από αυτή στον αραβικό κόσμο. Το σοκ από τα ρεύματα της νέας γνώσης που εμφανίστηκαν και διαδόθηκαν θα πρέπει να ήταν μεγάλο. Παρομοίως η ποιότητα του γυαλιού διαθέσιμου για πειραματισμούς ήταν αισθητά υψηλότερη. Η κατασκευή των καθρεπτών γίνονταν αποκλειστικά με γυαλί,που τους έδινε περισσότερη λεπτομερή ανάκλαση του βάθους και του χρώματος από τα μεταλλικά κάτοπτρα. Οι φακοί που ξεκίνησαν να χρησιμοποιούνται ήταν ικανοί να εμφανίσουν ένα κόσμο της μικροκλίμακας σε σχέση με αυτή που αντιλαμβάνεται ο γυμνός οφθαλμός,τα πρίσματα εξελίχθηκαν και οι χημικές συσκευές εξελίχθηκαν ανάλογα με την αλματώδη άνοδο της τεχνολογίας του γυαλιού. Στην πραγματικότητα εργαστήριο χωρίς γυαλί είναι σχεδόν ανέφικτο. Το εργαστήριο εξοπλισμένο με γυαλί δεν αναπτύχθηκε έξω από την δυτική Ευρώπη πόσο μάλλον στον ισλαμικό κόσμο.

 

Από την τέχνη στην βιομηχανία

19ος αι. μ.X.- Σήμερα

Αύξηση της αυτοματοποίησης & Σύγχρονη τεχνολογία επίπεδου γυαλιού

Το λιωμένο γυαλί χύνεται επάνω σ’ ένα ειδικό τραπέζι και κυλινδρώνεται ώστε να γίνει επίπεδο. Λόγω της επαφής του με την τράπεζα και τον κύλινδρο το γυαλί είναι αρχικά θολό. Αφού κρυώσει, η πλάκα του γυαλιού τοποθετείται επάνω σ’ ένα στρογγυλό τραπέζι όπου τροχίζεται (λειαίνεται) με περιστρεφόμενους μαντεμένιους δίσκους στην αρχή, με λειαντική άμμο μετά και τέλος γυαλίζεται με τσόχινους δίσκους. Το αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας ήταν επίπεδα γυαλιά με καλή ποιότητα οπτικής περατότητας. Όταν επιστρωνόταν στην μια τους πλευρά με ένα ανακλαστικό, εύτηκτο μέταλλο,μπορούσαν να παραχθούν υψηλής ποιότητας καθρέπτες.

Η Ευρωπαϊκή τεχνογνωσία στον τομέα της υαλουργίας, εισήχθη στην Αμερική,μετά την Αμερικανική Επανάσταση, αφού μέχρι τότε η Αγγλία φοβούμενη των ανταγωνισμό απαγόρευε την υαλουργία στην Αμερική. Έτσι άρχισε σταδιακά η άνθηση της υαλουργίας και στην Αμερική.

Γύρω στις αρχές του 20ου αιώνα,οι υαλουργοί ανακάλυψαν ότι οι υαλοπίνακες μπορούσαν ξαναθερμαινόμενοι να καμπυλωθούν, ενώ αν ψύχονταν αμέσως αποκτούσαν αυξημένες μηχανικές αντοχές σε κάμψη ή σε θέρμανση κατά 400%. Αυτό ήταν και το ιδιαίτερα σημαντικό στοιχείο για την εφαρμογή του γυαλιού στην αυτοκινητοβιομηχανία, η οποία βρισκόταν στο ξεκίνημά της.

Η βιομηχανική επανάσταση επέδρασε καταλυτικά και στον τομέα της παραγωγής αρχιτεκτονικού γυαλιού τόσο με την ανάπτυξη της μηχανικής τεχνολογίας όσο και με την επιστημονική έρευνα ως προς την χημική σύνθεση του γυαλιού και τα φυσικά του χαρακτηριστικά. Πρόσωπο κλειδί και ένας από τους προγόνους της σύγχρονης έρευνας του γυαλιού υπήρξε ο Γερμανός Otto Schott (1851-1935),ο οποίος χρησιμοποίησε επιστημονικές μεθόδους για να μελετήσει τις επιδράσεις πλήθους χημικών στοιχείων επάνω στα οπτικά και θερμικά χαρακτηριστικά του γυαλιού. Το 1871 ο William Pilkington, εφηύρε μια μηχανή που αυτοματοποίησε την παραγωγή των υαλοπινάκων που φτιάχνονταν με την μέθοδο των κυλίνδρων,την οποία μηχανή βελτίωσε αργότερα (1903) ο J.H.Lubber στην Αμερική. Ο Αμερικανός μηχανικός Michael Owens ανακαλύπτει μια αυτόματη φιάλη παραγωγής φυσητού γυαλιού. Με την ταυτόχρονη βελτίωση του συστήματος τροφοδοσίας,κατέστη δυνατή η βιομηχανική παραγωγή φιαλών σταθερού μεγέθους σε ταχείς ρυθμούς.

Η πρόοδος υπήρξε ραγδαία. Και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού ανεπτύχθησαν και μπήκαν σε εμπορική εφαρμογή καινοτόμες μέθοδοι παραγωγής αρχιτεκτονικού γυαλιού. Κυριότερες εξ αυτών η μέθοδος του τραβηχτού (etire) γυάλινου «σεντονιού» (sheet glass) του Βέλγου Emille Fourcault (1905),η οποία αναπτύχθηκε σχεδόν ταυτόχρονα με αυτήν του Αμερικανού Irving Colburn σε συνεργασία με την εταιρία Libbey-Owens. Με την νέα,αυτοματοποιημένη αυτή μέθοδο, το παχύρευστο γυαλί τραβιόταν από τον κλίβανο,σχημάτιζε ένα συνεχές γυάλινο σεντόνι το οποίο ισοπεδωνόταν και κρύωνε περνώντας ανάμεσα από κυλίνδρους αμιάντου. Αν και το γυαλί που παραγόταν δεν ήταν τελείως απαλλαγμένο από ελαττώματα, η νέα αυτή τεχνική κυριάρχησε,με αποτέλεσμα στις δεκαετίες 1920-1930 οι τιμές του επίπεδου γυαλιού να έχουν υποχωρήσει ακόμα και κατά 60%. Η τεχνική της έλξης (etire) έδωσε και την δυνατότητα παραγωγής διακοσμημένου γυαλιού (figured glass), αφού στην περίπτωση αυτή το γυαλί περνούσε ανάμεσα από κυλίνδρους με αποτυπωμένα στην επιφάνειά τους ανάγλυφα σχέδια τα οποία διαμόρφωναν αντίστοιχα την επιφάνεια του γυαλιού.

Έως το 1929 το 70% της παραγωγής επίπεδου γυαλιού στην Αμερική διοχετευόταν στην αυτοκινητοβιομηχανία. Το μεγαλύτερο μέρος αυτής ήταν γυαλιά ασφαλείας (safety glass) που αποτελούνταν από δύο γυαλιά κολλημένα μεταξύ τους με ένα στρώμα ακετυλοκυταρίνης. Την μέθοδο είχε αναπτύξει από το 1910 ο Γάλλος επιστήμονας Edouard Benedictus.

Με καμιά από τις παραπάνω μεθόδους δεν κατέστη δυνατόν να παραχθεί επίπεδο γυαλί με τα επιθυμητά οπτικά χαρακτηριστικά, ώσπου μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, η Βρετανική εταιρία "Pilkington Brothers Ltd"παρουσίασε την νέα μέθοδο παραγωγής επίπεδου γυαλιού την οποία εφεύρε ο Alastair Pilkington,με την επωνυμία "float" και η οποία τέθηκε σε εμπορική εφαρμογή το 1959, συνδυάζοντας για πρώτη φορά το λαμπερό φινίρισμα του γυάλινου «σεντονιού» με την οπτική ποιότητα της πλάκας γυαλιού. Το λιωμένο γυαλί, περνάει (χύνεται) από τον φούρνο τήξης σ’ ένα ρηχό μπάνιο με λιωμένο κασσίτερο, στην ιδανικά επίπεδη επιφάνεια του οποίου επιπλέει (floats) ως ελαφρύτερο, απλώνει, αυτοεπιπεδώνεται διαμορφώνοντας μια λεία και απόλυτα επίπεδη μάζα γυαλιού και στην συνέχεια τραβιέται οριζοντίως μέσα στον θάλαμο ανόπτησης σχηματίζοντας μια συνεχή γυάλινη ταινία μέχρι την γραμμή κοπής. Με αυτή την μέθοδο παράγεται σήμερα το σύνολο σχεδόν του επίπεδου γυαλιού παγκοσμίως.

Για την παραγωγή επίπεδης υάλου (όπου, όπως προαναφέρθηκε, λιωμένο γυαλί είχε ήδη χύνεται επάνω μεγάλους πίνακες, στη συνέχεια έλασης σε «πλάκες», ψύχεται, λείανση και στίλβωση, πριν αναποδογυρίζεται και, την ίδια μεταχείριση από την άλλη επιφάνεια), την πρώτη πραγματική καινοτομία ήρθε το 1905 όταν ένας βέλγος ονομάζεται Fourcault κατάφερε να επιστήσω την κάθετα συνεχή φύλλο από γυαλί της συνεπούς πλάτος από τη δεξαμενή. Η εμπορική παραγωγή των ύαλος με τη διαδικασία Fourcault τελικά οδήγησε από το 1914.

Γύρω από το τέλος του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, μια άλλη βελγική μηχανικού Εμίλ Bicheroux αναπτύξει μια διαδικασία κατά την οποία το λειωμένο γυαλί χύθηκε από ένα δοχείο απευθείας μέσω δύο κυλίνδρους.Όπως και η μέθοδος Fourcault, το γεγονός αυτό οδήγησε σε ποτήρι με μια πιο ομαλή πάχος,και έκανε λείανση και στίλβωση ευκολότερη και οικονομικότερη.

 

Καλλιτεχνικές Προσεγγίσεις

Μεγάλο μέρος της εικονογραφίας και της ψυχολογίας του Δυτικού πολιτισμού είναι άμεσα συνδεδεμένο με την ιδέα ενός σκοτεινού, ερμητικά κλειστού δωματίου.Στο εσωτερικό αυτού του σκοτεινού θαλάμου τοποθετούμε τις λειτουργίες της σκέψης,του νου και της ψυχής. Οι πράξεις, οι κινήσεις και τα αισθήματα των ενοίκων αυτού του σκοτεινού δωματίου εξαρτώνται από την ποσότητα και την ποιότητα του Φώτος που με κάποιο τρόπο, μυστηριωδώς διεισδύει...Φως που διαπερνά ένα μικρό,σκοτεινό χώρο ή που ξεχύνεται προς τα έξω για να διαλύσει το σκοτάδι που μας περιβάλει.

Mirrorsite:Ανδρέας Αγγελιδάκης Mirrored Room:Λουκάς Σαμαράς

I Mirrorsite:'Οταν ο καθρέπτης δεν έχει τίποτα άλλο να απικονίσει,εκτός απο την αντανάκλαση του.Ανδρέας Αγγελιδάκης

Το Mirrorsite είναι μια σειρά animations και υψηλών αναλύσεων εκτυπώσεις.

Ένας καθρέφτης αρχίζει σε μικρά πανέλα,και διαμορφώνει κάτι που μοιάζει με ένα μικρό κτίριο γραφείων με το εξωτερικό περίβλημα ντυμένο με καθρέφτες. Τέσσερα από αυτά τα κτήρια εμφανίζονται, μέσα σε ένα περιβάλλον καθρεφτών. Σε κάποιο σημείο δεν φαίνονται να υπάρχουν αρκετοί καθρέφτες για να καλύψουν όλα τα κτήρια, και τα κομμάτια αρχίζουν να πετούν από το ένα στο άλλο, ενώ τα κτήρια παραμένουν μονίμως ατελή. Στη συνέχεια είμαστε μέσα σε ένα από τα κτήρια, όπου υπάρχει ένα δέντρο που απεικονίζεται στην επιφάνεια καθρεφτών,και ένα ρόδινο και μπλε φως που διαρρέει μέσα από το εξωτερικό. Τα κομμάτια καθρεφτών αρχίζουν να φεύγουν πάλι και η φωτογραφική μηχανή τα ακολουθεί σε μια νέα θέση. Μερικές φορές η φωτογραφική μηχανή παραμένει στη θέση που περιμένει τα νέα κομμάτια να φθάσει και να επαναδημιουργήσει το κτήριο. Κάθε ζωτικότητα είναι ένας τέλειος βρόχος που αρχίζει να προτείνει τη ζωτικότητα ως πραγματική θέση παρά μια ακολουθία γεγονότων.

Φυσικά τα κτήρια γραφείων-καθρέφτες δεν αποσυνθέτονταν κανονικά,εκτός από ειδικές περιπτώσεις.

II Mirrored Room: Λουκάς Σαμαράς

Συνέντευξη εμπειρίας ενός επισκέπτη:«Το"δωμάτιο-καθρέφτης" στη στοά τέχνης Albright-knox είναι αληθινά εξαιρετικό. Σχεδιάστηκε από τον Λουκά Σαμαρά. Αυτή η τέχνη με προσέλκυσε τη στιγμή που το είδα. Το μέγεθός του για τρία μετρά πολύ και περίπου δυόμισι μέτρα ευρύ σε μια μορφή ορθογωνίων. Αποτελείται από πολλούς ίσου μεγέθους καθρέφτες. Ο καθρέφτης απεικονίζει το φως και το απορροφά. Μου θύμισε την πυραμίδα γυαλιού στη Γαλλία, η οποία σχεδιάστηκε από τον I.M. Pei. Αυτά τα δύο διαφορετικά αριστουργήματα έγιναν από διαφορετικά υλικά, αλλά και τα δύο σας δίνουν μια αίσθηση της φωτεινότητας.

Καθώς μπήκα μέσα στο δωμάτιο-καθρέφτη για να αισθανθώ την ύπαρξη του,δίστασα για μια στιγμή.Οι καθρέφτες με κατέστησαν ανήσυχο.Ανησύχησα για το σπάσιμο του καθρέφτη. Μπήκα προσεκτικά μέσα στο ανακλώμενο δωμάτιο με τα γυμνά πόδια μου. Υπήρξαν χίλιες εικόνες μου που απεικονίζονταν από κάθε πλευρά.Δεδομένου ότι κοίταξα κάτω, μου έδωσε ένα τρομαγμένο συναίσθημα σαν ήμουν στην κορυφή ενός ουρανοξύστη και έτοιμος να πέσω κάτω από λεπτό σε λεπτό.Έπιασα αμέσως τον τοίχο καθρεφτών. Συνέχισα καθώς πήρα μια βαθιά αναπνοή.Οι καθρέφτες μου έδωσαν ένα τρομερή αίσθηση σαν να μην ήμουν στο κατώτατο σημείο πουθενά. Πού βρισκόμουν; Ξαφνικά, ο ίλιγγος και οι πονοκέφαλοι εμφανίστηκαν όταν κοίταξα γύρω από το δωμάτιο-καθρέφτης. τι εμπειρία! Έμεινα αρκετά, και έπειτα περπάτησα έξω από το δωμάτιο γρήγορα. Δεν θα μπορούσα να πιστέψω ότι είχα ακριβώς ένα φρικτό συναίσθημα για αυτό το μέρος.

Πιστεύω ότι η χρήση των καθρεφτών έχει ασκήσει μεγάλη επίδραση στη σύγχρονη κοινωνία. Ότι γιατί υπάρχουν τόσα πολλά λεπτά εξαρτήματα σήμερα,όπως τα κιβώτια "makeup" που έχουν τέσσερις καθρέφτες απεικονίζοντας κάθε πλευρά, ένα δωμάτιο συναρμολογήσεων ή ένα δωμάτιο επιδέσμου στο κατάστημα,όπου υπάρχουν πολλοί καθρέφτες, έτσι ώστε ο πελάτης μπορεί να αντιμετωπισθεί καλύτερα.

Το δωμάτιο-καθρέφτης όχι μόνο απεικονίζει την εικόνα ενός προσώπου,αλλά και παρουσιάζει προσωπικότητα ενός προσώπου. Όταν εξετάζω έναν καθρέφτη, φαίνομαι καθώς επίσης και η προσωπικότητά μου. Οι άνθρωποι χρησιμοποιούν τους καθρέφτες καθημερινά, για να δουν πώς φαίνονται, και για να προσπαθήσουν να καταστήσουν την εμφάνισή τους καλύτερη. Οι καθρέφτες τα παρουσιάζουν όλα, καλώς ή κακώς. Σκέφτομαι ότι το σχέδιο του δωματίου αυτού αναφέρεται στα απλά μυαλά που τα ανθρώπινα όντα έχουν,το οποίο ο Lucas Samaras προσπαθεί να κάνει τη διασκέδαση στους ανθρώπους που είναι επιφανειακή.»

Βιβλιογραφία: Γυάλινος Χαμαιλεοντισμός, Διπλωματική Εργασία, Χάλαρης Ανδρέας, Π.Θ. Ακαδημαϊκό 'Ετος 2005-06

Θερμή Πρόσκληση

Μια επίσκεψη στο χώρο μας θα σας έλυνε κάθε είδους απορία αλλά παράλληλα θα μας γέμιζε με ικανοποιήση,απόψεις & ιδέες για την καλύτερη συνεργασία...

Καινοτόμες Λύσεις

Στοιχεία Επικοινωνίας

5ο χλμ. Λαρίσης-Συκουρίου
Τηλ.: (+30)2410 575 333
Φαξ: (+30)2410 575 355
Κιν.: (+30)697 2661651
(+30)697 7840459
Email:info@afoistamou.gr